Salom! Darsimizga xush kelibsiz. Bugun kompyuter aslida qanday ishlashini, u nimadan tashkil topganini va birinchi marta o'tirganingizda nimaga e'tibor berish kerakligini sodda tilda o'rganamiz.
Noldan boshlab professionalgacha bo'lgan yo'limiz 5 ta aniq bosqichga bo'lingan:
Qurilmalar ยท Operatsion tizim ยท Internet va xavfsiz qidiruv
Rasmiy xatlar, ariza, jadvallar va chiroyli matn shakllantirish
Formulalar, hisobotlar, avtomatlashtirish va grafiklar
Slaydlar yaratish, vizual effektlar va nutqqa tayyorgarlik
Fayllarni chop etish, Bulutli xizmatlar (Google Drive, Telegram Desktop)
Kompyuter ma'lumotni qanday qabul qiladi, o'ylaydi va sizga natija beradi.
Kiritish (klaviatura, sichqoncha) va chiqarish (monitor, printer) vositalari.
Protsessor, RAM xotira va disklarning vazifasini sodda misollarda ko'ramiz.
Sichqonchani to'g'ri ushlash, tugmalar va kompyuterni xavfsiz o'chirish.
Kompyuter โ bu siz bergan topshiriqni soniyalar ichida bajarib beruvchi aqlli va tartibli yordamchingizdir. U har doim 3 bosqichda ishlaydi:
Klaviaturada harf yozasiz, sichqonchada tugmani bosasiz yoki mikrofonga gapirasiz.
Ichidagi "miya" (protsessor) bergan ma'lumotingizni tekshiradi va qayta ishlaydi.
Ekranda matn paydo bo'ladi, karnaydan covoq chiqadi yoki printerdan qog'oz bosiladi.
๐ก Eslab qoling: Telefoningiz ham, kassadagi terminal ham, zamonaviy kir yuvish mashinasi ham aynan shu prinsipda ishlaydi!
Alohida xona yoki ofis uchun. Chidamli va zarur bo'lsa qismlarini osongina kuchaytirish mumkin.
Yoningizda olib yurish uchun. Barcha qismlari bitta ixcham korpusga joylangan.
Sensorli ekran orqali boshqariladigan eng ixcham kompyuter turlari.
Saytlar, banklar va Telegram kabi ilovalarning ma'lumotlarini tunu kun saqlab beradigan quvvatli kompyuterlar.
Darslarimizda biz asosan Noutbuk va Stol kompyuteri bilan ishlaymiz โ chunki idora va o'quv ishlarining asosiy qismi shularda bajariladi.
๐ฏ Xulosa: Tana va aql bir-birsiz ishlamagani kabi, kompyuter qurilmalari ham dasturlarsiz shunchaki temir matoh bo'lib qoladi.
Ular orqali siz o'z fikringiz va buyruqlaringizni kompyuterga uzatasiz:
Matn va raqamlarni yozish, tezkor komandalarni berish uchun.
Ekranga barmoq tekkizmay, kerakli joyni ko'rsatish va tanlash uchun.
Ovozingizni yozib olish va onlayn muloqot qilish uchun.
Video muloqot va jonli efirlar uchun tasvirni kiritadi.
Qog'ozdagi hujjat yoki fotosuratni kompyuter ichiga nusxalab o'tkazadi.
Barmoq orqali to'g'ridan-to'g'ri buyruq berish imkonini beradi.
Kompyuter bajarib bergan ish natijasini sizga taqdim etadigan vositalar:
Bajarilayotgan barcha amallarni ko'zingizga tasvir sifatida ko'rsatadi.
Ekranda tayyorlagan hujjatingizni qog'ozga chop etib beradi.
Musiqa, video va kompyuter tovushlarini qulog'ingizga yetkazadi.
Tasvirni devorga yoki katta ekranga kattalashtirib beradi.
โ Sizga savol: Chop etuvchi va skaner qiluvchi apparat (MFU) qaysi turga kiradi? Javob: U ham kiritadi, ham chiqaradi!
Chiroyli korpusning ichini ochsak, quyidagi asosiy a'zolarni ko'ramiz:
Barcha hisoblarni bajaradi. Qanchalik tez ishlasa, kompyuter shunchalik chaqqon bo'ladi.
Hozir ishlatayotgan dasturlaringiz joylashadi. Kompyuter o'chsa, ichidagi narsalar o'chib ketadi.
Barcha rasm, kino va xatlaringiz yillar davomida saqlanib turadigan arxiv jildidir.
O'yinlar va videolardagi murakkab grafikalarni monitorda chiroyli ko'rsatish uchun javobgar.
Barcha qismlarni bir-biriga ulashib, o'zaro muloqot qilishini ta'minlovchi katta plata.
Rozetkadagi tokn kompyuter qismlariga xavfsiz va kerakli miqdorda bo'lib beradi.
Ish jarayonida barmoqlaringiz eng ko'p bosadigan tugmalar:
Tasdiqlash yoki yangi qatorga o'tish (Xat boshi)
Sozlar orasida bo'sh joy qoldirish
Kursordan chapdagi harfni o'chirish
Kursordan o'ngdagi harfni o'chirish
Bitta katta harf yozish yoki belgilarni chiqarish
Faqat katta harflar bilan yozish rejimini yoqish
Klaviatura tilini o'zgartirish (Uz / Ru / En)
Adashib ketganda oxirgi xatoni bekor qilish
Kerakli element, tugma yoki faylni tanlash (belgilash).
Papkani ochish yoki dasturni ishga tushirish.
Qo'shimcha imkoniyatlar (kontekst menyu) oynasini chaqirish.
Chap tugmani bosib turgan holda faylni boshqa joyga surib olib borish.
Uzun sahifa yoki kitobni tepaga va pastga varaqlash.
โ ๏ธ Diqqat: Kompyuterni rozetkadan uzib yoki tugmasini bosib turib majburiy o'chirmang. Bu kompyuter xotirasidagi fayllarni buzishi mumkin!
Atrofingizga qarang va kompyuteringizga ulangan qurilmalarni sanang. Qaysi biri kiritadi, qaysi biri natijani ko'rsatadi?
Sichqoncha yordamida matn tahrirlovchisini oching hamda ism-sharifingizni katta harflar bilan yozib ko'ring (Shift va Caps Lock yordamida).
"Kompyuterni tugmani noto'g'ri bosib buzib qo'ya olmaysiz. Erkin sinab ko'ring, amaliyot โ o'rganishning eng tezkor yo'lidir!"
Nimanidir adashtirib yuborsangiz, xavotir olmang, har doim Ctrl + Z tugmasi yoki bekor qilish imkoniyati bor. Siz uddalaysiz!
Kiritish โ Qayta ishlash โ Natijani chiqarish.
Hardware โ texnik qismlar, Software โ dasturlar.
RAM โ tezkor va vaqtinchalik, SSD โ doimiy arxiv.
Kompyuterni Start menyusi orqali madaniyat bilan o'chirish.
Uyingizdagi 5 ta elektron maishiy texnikani kuzating va ularning qaysi qismi ma'lumot kiritishi hamda natijani ko'rsatishini daftaringizga belgilab keling.
Keyingi darsda: Operatsion tizim (Windows) va uning qulayliklari haqida gaplashamiz! ๐