Kursning birinchi darsi — kompyuter dunyosiga birinchi qadam. Bugun kompyuter nima ekanini, u qanday qismlardan tuzilganini va ular qanday ishlashini o‘rganamiz.
Kurs 5 ta moduldan iborat — oddiy tanishuvdan to mustaqil ishlashgacha bosqichma-bosqich boramiz.
Qurilmalar · Operatsion tizim · Internet va brauzerlar
Hujjatlar, jadvallar, rasmlar, stillar — 4–12-darslar
Formulalar, funksiyalar, diagrammalar — 13–19-darslar
Slaydlar, animatsiyalar, shablonlar — 20–21-darslar
Chop etish · Google xizmatlari · Dasturlarni o‘rnatish
Kompyuterning vazifasi va ishlash tamoyili: kiritish → qayta ishlash → chiqarish.
Kiritish va chiqarish qurilmalari, ularning vazifalari.
Protsessor, xotira, videokarta — kompyuterning "miya"si va "yuragi".
Kompyuterni to‘g‘ri yoqish va o‘chirish, sichqoncha va klaviatura bilan ishlash.
Kompyuter — ma’lumotlarni qabul qilib, qayta ishlaydigan va natijani foydalanuvchiga taqdim etadigan elektron qurilma.
Ma’lumot kompyuterga kiradi: klaviaturada yozamiz, sichqonchada bosamiz, mikrofonga gapiramiz.
Protsessor ma’lumotni hisoblaydi va qayta ishlaydi — bu kompyuterning "miyasi".
Natija bizga qaytadi: monitorda ko‘ramiz, karnaydan eshitamiz, printerdan chop etamiz.
🔑 Eslab qoling: har qanday kompyuter shu 3 bosqichda ishlaydi — telefon ham, noutbuk ham, katta server ham.
Ofis va uy uchun. Alohida tizim bloki, monitor, klaviatura va sichqonchadan iborat.
Ko‘chma kompyuter — hamma qurilmalar bitta korpusda. Batareyada ishlaydi.
Cho‘ntak kompyuterlari. Sensorli ekran orqali boshqariladi.
Kuchli kompyuter — saytlar, ilovalar va ma’lumotlarni kechayu kunduz ishlab turadi.
Bizning kursda asosan shaxsiy kompyuter va noutbuk bilan ishlaymiz — chunki Word, Excel va PowerPoint aynan shularda to‘liq ishlaydi.
🎯 Oddiy misol: qurilma — bu tana, dastur — bu aql. Ikkalasisiz kompyuter ishlamaydi.
Kiritish qurilmalari — biz kompyuterga "gapiradigan" vositalar.
Matn va buyruqlar kiritish uchun asosiy qurilma. 100 dan ortiq tugma.
Kursorni boshqaradi: tanlash, ochish, sudrab olib borish.
Ovozni kiritadi — onlayn darslar va ovozli xabarlar uchun.
Tasvirni kiritadi — video qo‘ng‘iroqlarda ishlatiladi.
Qog‘ozdagi hujjatni elektron ko‘rinishga o‘tkazadi.
Barmoq bilan boshqarish — planshet va smartfonlarda.
Chiqarish qurilmalari — kompyuter bizga "javob beradigan" vositalar.
Asosiy chiqarish qurilmasi — barcha ma’lumotni ekranda ko‘rsatadi.
Hujjat va rasmlarni qog‘ozga chop etadi.
Ovozni chiqaradi: musiqa, video, ogohlantirishlar.
Tasvirni katta ekranga uzatadi — taqdimotlar uchun.
🤔 Savol guruhga: MFU (printer + skaner) qaysi turga kiradi? — To‘g‘ri, ikkalasiga ham! Bunday qurilmalar kiritish-chiqarish qurilmalari deyiladi.
Tizim blokini ochsak, 6 ta asosiy qismni ko‘ramiz:
Barcha hisob-kitob va buyruqlarni bajaradi. Qanchalik kuchli bo‘lsa, kompyuter shunchalik tez.
Ochiq dasturlar shu yerda "yashaydi". Kompyuter o‘chsa — tozalanadi.
Fayllar, rasmlar, dasturlar doimiy saqlanadi. SSD — HDD dan ancha tez.
Tasvirni tayyorlab, monitorga uzatadi. O‘yin va dizayn uchun muhim.
Barcha qismlarni bir-biriga bog‘laydigan katta plata.
Elektr tokini barcha qismlarga taqsimlaydi.
🎯 Tasavvur qiling: RAM — ish stolingiz (ustida faqat hozirgi ishlar), disk — shkafingiz (hamma hujjatlar arxivda).
Bu tugmalar butun kurs davomida har kuni kerak bo‘ladi:
Tasdiqlash / yangi qator
Bo‘sh joy (probel)
Chapdagi belgini o‘chirish
O‘ngdagi belgini o‘chirish
Katta harf va yuqori belgilar
DOIMIY KATTA HARF rejimi
Bekor qilish / chiqish
Til (alifbo)ni almashtirish
Nusxa olish / joylashtirish
Oxirgi amalni bekor qilish
Obyektni tanlash: fayl, tugma yoki menyu bandini belgilaydi.
Ochish: papka, dastur yoki faylni ishga tushiradi.
Kontekst menyu: obyekt ustida bajarish mumkin bo‘lgan amallar ro‘yxatini ochadi.
Chap tugmani bosib turgan holda faylni boshqa joyga ko‘chiramiz.
Sahifani yuqoriga yoki pastga siljitish.
⚠️ Hech qachon kompyuterni tokdan sug‘urib yoki Power tugmasini uzoq bosib o‘chirmang — fayllar buzilishi mumkin!
O‘z joyingizdagi kompyuterga qarang va aniqlang: qaysi qurilmalar kiritish, qaysilari chiqarish qurilmasi? Juftlikda muhokama qiling.
Daftaringizga o‘z kompyuteringizning 5 ta qurilmasini yozing va har biri yoniga vazifasini bir jumlada izohlang. 2 nafar ishtirokchi guruh oldida taqdim qiladi.
"Kompyuterni buzib qo‘yishdan qo‘rqib o‘rganmaslik — eng katta xato. Tugmalarni bosing, sinang, xato qiling — aynan shunday o‘rganiladi."
Oddiy foydalanuvchi tugma bosish bilan kompyuterni buzolmaydi. Har bir xatoni tuzatish mumkin — Ctrl + Z ni unutmang! 😉
Kiritish → qayta ishlash → chiqarish.
Hardware — ushlab bo‘ladi, Software — ekranda ko‘rinadi.
CPU, RAM, disk, videokarta, ona plata, quvvat bloki.
Start → Shut down. Tokdan sug‘urish mumkin emas!
Uyingizdagi yoki atrofingizdagi 7 ta qurilmani toping (telefon, televizor, bankomat...) va har biri kiritish, chiqarish yoki ikkalasiga tegishli ekanini daftaringizga yozing.
Keyingi dars: 2-mavzu — Operatsion tizim va dasturiy ta’minotlar 🚀